Bánh mì Việt Nam thường được xếp cạnh những món bánh kẹp nổi tiếng nhất thế giới như sub của Mỹ, torta của Mexico hay jambon-beurre của Pháp. Nhìn qua thì món nào cũng là bánh kẹp nhân, nhưng chỉ cần cắn một miếng là thấy bánh mì Việt khác hẳn: nhẹ hơn, tươi hơn và nhiều tầng hương vị hơn. Bài viết này so sánh bánh mì với bánh kẹp của các nước khác để thấy rõ điểm khác biệt.
Điều gì làm nên một ổ bánh mì Việt Nam
- Vỏ bánh: ổ ngắn, vỏ rất mỏng và giòn, ruột nhẹ và xốp. Cắn vào giòn rụm nhưng không cứng, không dai như baguette Pháp.
- Béo và mặn: pa-tê gan, bơ trứng (mayonnaise), thịt nguội, chả lụa hoặc thịt nướng.
- Chua và tươi: đồ chua cà rốt, củ cải, dưa chuột, rau mùi và hành lá cắt ngang vị béo.
- Cay và đậm: ớt tươi và vài giọt nước tương hoặc Maggi.
- Làm ngay khi khách gọi: bánh được nướng lại cho nóng, kẹp nhân trước mặt khách và ăn ngay.
Chính sự cân bằng giữa béo, chua, cay, mặn và giòn là điều hiếm món bánh kẹp nào khác có đủ trong một miếng cắn.
So sánh bánh mì với bánh kẹp các nước
Pháp: jambon-beurre
Đây là món gần gũi nhất với bánh mì về nguồn gốc. Jambon-beurre chỉ gồm baguette, bơ và giăm bông. Baguette Pháp dài hơn, vỏ dày và dai hơn, ruột đặc hơn. Bánh mì Việt giữ ý tưởng bánh giòn kẹp thịt và pa-tê, nhưng thêm rau thơm, đồ chua và ớt nên tươi và nhiều vị hơn hẳn.
Mỹ: sub, hoagie và po’ boy
Sub dùng ổ bánh mềm, to, kẹp nhiều lớp thịt nguội, phô mai, xà lách và sốt. Po’ boy ở New Orleans dùng bánh giòn kẹp tôm hoặc hàu chiên. Bánh kẹp Mỹ thường nặng và no hơn, vị chủ yếu là mặn và béo, còn bánh mì Việt nhẹ hơn và có vị chua cay rõ rệt.
Mexico: torta
Torta dùng bánh bolillo hoặc telera, cũng chịu ảnh hưởng của bánh mì Pháp, nên đây có lẽ là “người anh em” gần nhất của bánh mì Việt. Nhân torta thường có thịt, đậu nghiền, quả bơ, phô mai và ớt jalapeño ngâm. Khác biệt lớn nhất: torta lấy vị béo từ quả bơ và phô mai, còn bánh mì Việt lấy từ pa-tê và bơ trứng.
Ý: panino
Panino thường làm từ bánh ciabatta hoặc focaccia, kẹp giăm bông, phô mai mozzarella, cà chua, húng quế rồi ép nóng. Vị panino thiên về dầu ô liu và phô mai tan chảy. Bánh mì Việt không có phô mai, không ép và giữ độ giòn tự nhiên của vỏ.
Thổ Nhĩ Kỳ: döner kebab
Döner là thịt quay trên xiên đứng, thái mỏng, kẹp trong bánh mì dẹt cùng rau và sốt sữa chua hoặc tỏi. Ở châu Âu, döner và bánh mì đều là món ăn nhanh quen thuộc của cộng đồng người nhập cư. Bánh mì thịt nướng có cách làm tương tự, nhưng nước sốt và rau thơm hoàn toàn khác.
Trung Quốc: ròu jiā mó
Ròu jiā mó, hay “hamburger Trung Quốc”, có nguồn gốc từ tỉnh Thiểm Tây. Đây là bánh bột mì nướng kẹp thịt hầm băm nhỏ. Bánh dày, đặc và không có rau sống, còn bánh mì Việt nhẹ và tươi nhờ đồ chua và rau thơm.
Cộng hòa Séc: chlebíček và bageta
Ở Séc, quen thuộc nhất là chlebíček, lát bánh mì mở phết salad khoai tây, giăm bông, trứng và dưa chuột ngâm, cùng những ổ bageta kẹp sẵn bán ở siêu thị. Bánh kẹp Séc thường làm sẵn và ăn nguội. Bánh mì Việt được làm khi khách gọi và ăn lúc còn nóng giòn, đó là lý do nhiều người Séc nhanh chóng mê món này.
Bảng so sánh nhanh
| Món | Nước | Bánh | Vị chính | Rau tươi, đồ chua |
|---|---|---|---|---|
| Bánh mì | Việt Nam | baguette nhẹ, vỏ mỏng giòn | béo, chua, cay, mặn | rất nhiều |
| Jambon-beurre | Pháp | baguette vỏ dày, dai | béo, mặn | không |
| Sub, po’boy | Mỹ | ổ to, mềm hoặc giòn | mặn, béo | ít |
| Torta | Mexico | bolillo, telera | béo, cay | jalapeño ngâm |
| Panino | Ý | ciabatta, focaccia ép nóng | béo, dầu ô liu | ít |
| Döner | Thổ Nhĩ Kỳ | bánh mì dẹt | mặn, sốt tỏi | có |
| Ròu jiā mó | Trung Quốc | bánh bột mì nướng dày | đậm, mặn | không |
| Chlebíček | Séc | lát bánh mì mở | béo, mặn | dưa chuột ngâm |
Vì sao bánh mì chinh phục thế giới
Bánh mì là sự giao thoa của hai nền ẩm thực: bánh và pa-tê từ Pháp; rau thơm, đồ chua, ớt và nước tương từ Việt Nam. Món ăn rẻ, nhanh, no mà không nặng bụng, lại dễ đổi nhân: thịt, gà, trứng, xíu mại hay đậu phụ cho người ăn chay. Năm 2011, từ “banh mi” được đưa vào từ điển Oxford, và ngày nay bánh mì có mặt từ New York, London đến Praha.
Muốn biết thêm về các loại nhân và nơi mua ở Praha, hãy đọc bài Bánh mì Việt Nam. Bánh mì ngon nhất khi ăn kèm một ly cà phê sữa đá.
Câu hỏi thường gặp
Bánh mì Việt Nam có phải là baguette Pháp không?
Bánh mì bắt nguồn từ baguette Pháp, nhưng ổ ngắn hơn, ruột nhẹ hơn và vỏ mỏng hơn. Phần nhân với rau thơm, đồ chua và ớt là hoàn toàn Việt Nam.
Bánh kẹp nào giống bánh mì nhất?
Torta của Mexico giống nhất, vì cũng dùng bánh kiểu Pháp và có ớt ngâm. Po’ boy của New Orleans cũng giống ở phần vỏ bánh giòn.
Bánh mì có phô mai không?
Bánh mì truyền thống không có phô mai. Một số quán hiện đại có thêm, nhưng đó không phải cách làm cổ điển.